Prawo do naprawy urządzeń elektronicznych i do czego zobowiązani są producenci już w tym roku

Do 31 lipca 2026 roku kraje członkowskie Unii Europejskiej mają obowiązek wdrożyć dyrektywę o prawie konsumentów do naprawy towaru. Oznacza to dla producentów podporządkowanie modelu biznesowego gospodarce obiegu zamkniętego (GOZ) i eliminacji odpadów, które zmieniają status na pełnowartościowy surowiec, możliwy do zastosowania w dalszej produkcji.

Źródło: Freepik

Wydłużanie życia produktów

Dyrektywa zapewnia konsumentom prawo do przedłużenia gwarancji o 12 miesięcy, jeśli zdecydują się na naprawę wadliwego produktu zamiast jego wymiany przez sprzedawcę. Naprawa ma być dostępna także po upływie okresu gwarancji. Producent będzie wówczas zobowiązany do naprawy produktu za rozsądną cenę i w jak najkrótszym czasie. Naprawy będą możliwe nie tylko w autoryzowanych punktach producenta, ale także w niezależnych serwisach czy warsztatach.

Komisja UE utworzy ogólnoeuropejską bazę punktów napraw wraz z opcjami promocji oraz informowaniu o sprzedawcach odnowionych towarów. Kraje członkowskie muszą prowadzić krajowe platformy napraw. Mogą albo skorzystać z podstrony dedykowanej na takiej platformie Komisji UE albo stworzyć własną. Platforma musi działać najpóźniej do 31 lipca 2027 r.

Naprawiaj, nie wyrzucaj

Jedną z reguł 6R [1], opisujących działania w ramach GOZ jest „Repair” – naprawiaj, a nie wyrzucaj. Wdrażanie tej zasady  wspomoże z pewnością nowa unijna dyrektywa [2]. Zgodnie z jej wskazaniami, producenci:

• AGD: pralki i pralko-suszarki, zmywarki do naczyń, suszarki bębnowe, urządzenia chłodnicze, odkurzacze;
• sprzętów elektronicznych: telefony komórkowe, komputery typu slate, wyświetlacze elektroniczne, serwery i produkty do przechowywania danych;
• innych urządzeń: sprzęt do spawania, lekkie środki transportu zawierające baterie

zobowiązani będą do oferowania konsumentom usług naprawy w rozsądniej cenie.

Dostęp do części zamiennych

Nowa dyrektywa wymaga od producentów udostępnienia części zamiennych do zepsutego sprzętu, co znacznie ułatwi naprawę. Do tej pory często było to niemożliwe właśnie ze względu na brak części zamiennych oraz fakt, że urządzenia były projektowane w taki sposób, że nie nadawały się do naprawy – były plombowane lub miały baterie wbudowane na stałe. Ponadto producenci często wykorzystywali w swoich produktach zastrzeżone części, oprogramowanie i sprzęt, co utrudniało użytkownikom samodzielne działania. Wszystko, począwszy od smartfonów, przez komputery, po urządzenia AGD, projektowane było w taki sposób, że ​​tylko „autoryzowani technicy” mogli przywrócić je do pełnej sprawności.

Odpowiedzialność producenta

W lutym 2021 r. posłowie do Parlamentu Europejskiego zagłosowali nad nowym planem działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. Domagali się podjęcia dodatkowych środków w celu osiągnięcia gospodarki neutralnej pod względem emisji dwutlenku węgla, zrównoważonej środowiskowo, wolnej od toksyn i o całkowicie zamkniętym obiegu do 2050 r. Wszystkie mają być wdrażane stopniowo. W dyrektywie R2R wskazano na nakaz udostępniania części zamiennych, oferowania napraw w rozsądnych cenach oraz możliwość naprawy po okresie gwarancyjnym. Termin na wprowadzenie tych przepisów mija w 2026 roku.

Postarzanie produktu, plombowanie części oraz wysokie koszty naprawy generują ogromne ilości elektroodpadów. Sytuacja zmieni się, gdy za naprawy sprzętów i recykling odpowiedzialni będą producenci.

Zobowiązania producentów według GOZ:

• Przedłużenie rękojmi o 12 miesięcy (wejdzie w życie od 1 sierpnia 2026 roku);
• Wprowadzenie europejskiego formularza naprawy (obejmującego wycenę i warunki naprawy);
• Możliwość naprawy poza siecią autoryzowaną bez utraty uprawnień;
• Dostęp do części i napraw w branży motoryzacyjnej;
• Określenie terminu i ceny naprawy.