Raport Łukasiewicz – ITECH: Mamy technologie, brakuje koordynacji – diagnoza ekosystemu dual-use w Polsce

Polska wydaje miliardy na obronność, ma świetnych inżynierów i rosnący sektor technologiczny. A mimo to technologie, które mogłyby trafić na pole walki lub wzmocnić bezpieczeństwo kraju, utykają na etapie prototypu i giną w gąszczu przepisów, niezsynchronizowanych instytucji i braku zamówień publicznych. Nowy raport Łukasiewicz – ITECH pokazuje, że problem nie polega na braku wiedzy czy pieniędzy, ale tkwi w braku systemowych rozwiązań.

Raport „Bariery rozwoju technologii dual-use w Polsce”. Autorzy: Piotr Lewandowski, Tomasz Pawłuszko i Adam Rosik. Sieć Badawcza Łukasiewicz – ITECH Instytut Innowacji i Technologii we współpracy z Bankiem Gospodarstwa Krajowego

To pierwsza tak kompleksowa diagnoza systemowych przeszkód stojących na drodze między polskim laboratorium a realnymi zdolnościami obronnymi kraju w przypadku technologii podwójnego zastosowania.

Bezpieczeństwo technologiczne

Technologie dual-use – czyli rozwiązania mające zastosowanie zarówno cywilne, jak i wojskowe – stanowią jeden z filarów bezpieczeństwa technologicznego nowoczesnych państw. Sztuczna inteligencja, druk 3D, zaawansowane sensory, technologie kwantowe: to już nie przyszłość obronności, to jej teraźniejszość. Polska dysponuje kompetencjami i potencjałem badawczym w tych obszarach. Problem w tym, że potencjał często nie jest wykorzystywany tam, gdzie mógłby przynieść najlepsze efekty

Dual-use jako ważny instrument suwerenności technologicznej

Zasadniczym problemem nie są, wbrew powszechnym przekonaniom, brak pieniędzy i nadmierne regulacje. Autorzy raportu wskazują, że kluczową przeszkodą jest nieefektywna architektura państwa. Instytucje odpowiedzialne za finansowanie badań, testowanie technologii i zamawianie rozwiązań obronnych działają w osobnych silosach, bez mechanizmów koordynacji obejmujących cały cykl innowacji – od prototypu do wdrożenia operacyjnego.

Efekt? Technologie, które osiągają zaledwie na poziom TRL 4–6 (sprawny prototyp) w dziewięciostopniowej skali, utykają w tzw. “dolinie śmierci”. Nie ma systemu, który przeprowadziłby je do etapu zamówień operacyjnych. Tymczasem część technologii podwójnego zastosowania może w praktyce wzmacniać suwerenność technologiczną państwa, ponieważ umożliwia kontrolę nad całym łańcuchem wartości oraz nad obiegiem wiedzy, danych i kluczowych komponentów na każdym etapie ich cyklu życia.

– Wojsko potrzebuje gotowych produktów, a nie technologii na poziomie TRL 4–6. To właśnie w tej luce ginie polski potencjał innowacyjny – twierdzi dr hab. Tomasz Pawłuszko, współautor raportu, Łukasiewicz – ITECH

Liczby mówią same za siebie

Nie oznacza to, że badanie eksperckie przeprowadzone wśród specjalistów z sektora obronnego, przemysłowego i naukowego pokazuje skalę problemu – 66% ekspertów uważa, że prawo krajowe wymaga pilnej korekty. Autorzy raportu zwracają uwagę, że bariery regulacyjne na poziomie norm krajowych czy unijnych mogą spowalniać transfer wiedzy między sektorem cywilnym a obronnym. Tak na przykład nadmierna i niejednoznaczna kontrola eksportu zwiększa niepewność prawną oraz koszty działalności. Z drugiej strony, jak zwracają uwagę autorzy, niedostateczne lub niespójne regulacje również utrudniają koordynację. Brak jednolitych praktyk interpretacyjnych i wdrożeniowych w państwach UE stanowi istotną barierę dla rozwoju technologii dual-use. Problemem są zwłaszcza rozbieżne tłumaczenia i interpretacje kluczowych pojęć prawnych, takich jak „specially designed” czy „modified for military use”.

Sześć kategorii barier – jeden wspólny mianownik

Raport identyfikuje bariery regulacyjne, operacyjne, finansowe, organizacyjne, technologiczne i społeczno-kulturowe. To różne oblicza tego samego problemu: brak integracji między finansowaniem, testowaniem a zamówieniami publicznymi sprawia, że potencjał technologiczny nie przekłada się na realne zdolności obronne ani gospodarcze.

– Ograniczenia w rozwoju technologii o znaczeniu strategicznym wynikają przede wszystkim z niedopasowania architektury państwowych instytucji do logiki wdrażania innowacji, a nie z przeregulowania czy niedofinansowania – mówi dr Piotr Lewandowski, współautor raportu, Łukasiewicz – ITECH

Co trzeba zmienić?

Autorzy formułują konkretne rekomendacje: powiązanie finansowania B+R z planami modernizacji Sił Zbrojnych, powołanie międzyresortowego mechanizmu koordynacyjnego, uproszczenie regulacji dla MŚP oraz rozwój infrastruktury testowej i zamówień pilotażowych.

– Trzeba wprowadzić mechanizmy wdrożeń pilotażowych i testowania w warunkach rzeczywistych – zaznacza
mgr inż. Adam Rosik, współautor raportu, Łukasiewicz – ITECH

Raport Łukasiewicz – ITECH