Kryzys w cieśninie Ormuz testuje odporność energetyczną UE

Europa pozostaje stosunkowo mało zależna od dostaw ropy i LNG przez cieśninę Ormuz. Mimo to kryzys na Bliskim Wschodzie wpłynął na europejskie ceny energii.

Nowa analiza Łukasiewicz – ITECH wskazuje, że Unia Europejska lepiej radzi sobie dziś z zakłóceniami dostaw. Jednak nadal pozostaje podatna na globalne wzrosty cen surowców. Wynika to między innymi z powiązań międzynarodowych rynków energii.

Źródło: wygenerowane przez SI

Ormuz ma globalne znaczenie dla rynku energii

Cieśnina Ormuz należy do kluczowych szlaków światowego handlu surowcami energetycznymi. Przepływa przez nią około 25 proc. światowego handlu ropą i produktami ropopochodnymi. Ponadto przez cieśninę transportuje się około 20 proc. LNG sprzedawanego na świecie.

Europa nie należy jednak do głównych odbiorców tych surowców. Trafiało do niej około 4 proc. ropy transportowanej przez Ormuz. W przypadku LNG udział wynosił około 10 proc. Kryzys pokazał jednak znaczenie globalnych powiązań energetycznych. Niewielka zależność od konkretnego regionu nie oznacza bowiem odporności na zakłócenia najważniejszych szlaków transportowych.

Europa lepiej przygotowana niż kilka lat temu

Według analizy UE utrzymała ciągłość fizycznych dostaw surowców. Pomogły w tym działania podjęte po kryzysie energetycznym z lat 2021–2022. Europa zdywersyfikowała źródła oraz kierunki importu. Jednocześnie rozwinęła infrastrukturę LNG, połączenia międzysystemowe i możliwości magazynowania surowców. Ponadto zwiększyła rezerwy strategiczne oraz ograniczyła zużycie gazu. Znaczenie miał także rozwój niskoemisyjnych źródeł energii. W rezultacie europejska gospodarka może skuteczniej reagować na problemy z fizycznymi dostawami.

Dostawy pozostały stabilne, ale ceny wzrosły

Odporność energetyczna nie zależy jednak wyłącznie od dostępności surowców. Ważnym elementem pozostają również ich ceny. Od marca do sierpnia 2026 roku ropa Brent kosztowała średnio więcej, niż wcześniej zakładał rynek terminowy. Różnica wyniosła 35 proc. Natomiast ceny oleju napędowego wzrosły o 59 proc., a europejskiego LNG o 60 proc. Według danych przywołanych przez Łukasiewicz – ITECH dodatkowy koszt netto importu paliw kopalnych osiągnął około 54 mld USD.

Sama dywersyfikacja dostawców nie wystarczy

Dotychczasowa dywersyfikacja źródeł dostaw nadal ma znaczenie. Jednak autorzy analizy wskazują również na odporność infrastruktury oraz całego łańcucha dostaw. Wraz ze wzrostem znaczenia LNG rośnie rola kluczowych punktów tranzytowych. Należą do nich cieśnina Ormuz, Bab al-Mandab oraz Kanał Sueski. Rezerwy strategiczne mogą natomiast łagodzić skutki krótkotrwałych kryzysów. Ich możliwości są jednak ograniczone, ponieważ zapasy mogą się wyczerpać. Dlatego w dłuższej perspektywie analiza wskazuje na potrzebę ograniczania zależności od paliw kopalnych. Znaczenie mają również elektryfikacja, OZE, energetyka jądrowa oraz magazynowanie energii.

Transformacja energetyczna a bezpieczeństwo dostaw

Według autorów transformacja energetyczna ma znaczenie nie tylko dla realizacji celów klimatycznych. Może również wpływać na bezpieczeństwo europejskiego systemu energetycznego. Rozwój OZE i energetyki jądrowej ogranicza zapotrzebowanie na stałe dostawy paliwa. W rezultacie gospodarka może być mniej narażona na globalne szoki podażowe i cenowe. W krótszej perspektywie autorzy wskazują na potrzebę przywrócenia bezpiecznej żeglugi przez cieśninę i odbudowy rezerw. Natomiast długofalowo wymieniają rozwój alternatywnych tras oraz dalszą dywersyfikację nośników energii.

Ceny pozostają ważnym elementem odporności

– Utrzymanie fizycznych dostaw nie oznacza jeszcze pełnej odporności gospodarczej. Globalny wzrost cen surowców szybko przekłada się na koszty transportu, produkcji i funkcjonowania gospodarstw domowych – wskazuje dr Magdalena Olender-Skorek z Łukasiewicz – ITECH.

Jak dodaje, przystępność cenowa energii stanowi równie istotny element odporności jak ciągłość dostaw.

Autorzy analizy wskazują również na znaczenie efektywności energetycznej oraz elektryfikacji. Rozwój źródeł niewymagających stałego importu surowców może ograniczać ekspozycję gospodarki na wahania światowych cen paliw.

Źródło: Łukasiewicz – ITECH