Geopolityczny awans Europy Środkowo-Wschodniej

Wschodnia flanka stała się jednym z kluczowych obszarów NATO. Europa Środkowo-Wschodnia może wykorzystać swoje rosnące znaczenie także do przyciągania nowych inwestycji. Poza stabilnością i bezpieczeństwem potrzebne są do tego m.in. tania energia, nowoczesna infrastruktura i wykwalifikowani pracownicy – wskazuje Zygmunt Berdychowski z Forum Ekonomicznego w Karpaczu. O roli regionu w nowym układzie geopolitycznym i gospodarczym będą rozmawiać uczestnicy tegorocznego forum, organizowanego pod hasłem „Architektura nowego porządku – stabilność w czasach zmian”.

Zygmunt Berdychowski, przewodniczący Rady Programowej Forum Ekonomicznego w Karpaczu | źródło: Newseria

NATO wzmacnia wschodnią granicę

W ciągu ostatniej dekady NATO znacząco zwiększyło swoje zdolności odstraszania i obrony na wschodniej flance – od Oceanu Arktycznego po Morze Czarne.

Wysunięte Siły Lądowe NATO obejmują obecnie dziewięć wielonarodowych grup bojowych. Są one rozmieszczone w Bułgarii, Estonii, Finlandii, na Węgrzech, Łotwie i Litwie oraz w Polsce, Rumunii i Słowacji. Sojusz opracował również najbardziej kompleksowe plany obronne od zakończenia zimnej wojny.

We wrześniu 2025 roku NATO uruchomiło Eastern Sentry – wielodomenową operację mającą wzmocnić ochronę całej wschodniej flanki. Z kolei od stycznia 2025 roku na Morzu Bałtyckim prowadzona jest misja Baltic Sentry, której zadaniem jest zwiększenie bezpieczeństwa krytycznej infrastruktury podmorskiej.

Zdaniem Zygmunta Berdychowskiego znaczenie Europy Środkowo-Wschodniej pozostanie duże również po zakończeniu wojny w Ukrainie.

– Niezależnie od tego, czy przyszłość będzie bardziej, czy mniej optymistyczna, Europa Środkowa i Wschodnia będzie odgrywała w NATO kluczową rolę. Wynika to z dwóch powodów: sąsiedztwa z Rosją oraz konieczności zapewnienia tej części Europy bezpieczeństwa i stabilizacji. Ważne będzie również zagwarantowanie, że kraje Europy Środkowej wraz z Ukrainą będą stabilizować wschodnią granicę NATO – mówi ekspert.

Bezpieczeństwo może przyciągnąć inwestorów

Stabilizacja regionu ma znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa, ale również dla gospodarki. Sama poprawa sytuacji geopolitycznej nie wystarczy jednak, aby przyciągnąć inwestorów. Potrzebne są również konkurencyjne warunki prowadzenia biznesu.

– Kapitał inwestycyjny będzie napływał do Europy Środkowej, w tym do Polski tylko wtedy, gdy znajdzie tutaj korzystne warunki. Potrzebujemy mniej ograniczeń i regulacji oraz atrakcyjnej infrastruktury. Ważne są na przykład tania energia i dostęp do wody, szczególnie gdy mówimy o nowych inwestycjach związanych ze sztuczną inteligencją – podkreśla Zygmunt Berdychowski.

Droga energia osłabia konkurencyjność Polski

Jedną z najważniejszych barier pozostają wysokie ceny energii. Komisja Europejska w raporcie krajowym z czerwca 2026 roku wskazała, że hurtowa energia elektryczna kosztowała w Polsce w poprzednim roku średnio 105 euro/MWh. Była to dziewiąta najwyższa cena w Unii Europejskiej, przy średniej unijnej wynoszącej 85 euro/MWh.

Według Komisji ponadprzeciętne ceny oraz stosunkowo wysokie obciążenia podatkowe energii elektrycznej utrudniają elektryfikację przemysłu. W pierwszej połowie 2025 roku duże przedsiębiorstwa płaciły za prąd 3,1 razy więcej niż za gaz.

Problem będzie nabierał znaczenia wraz z rozwojem sztucznej inteligencji i usług chmurowych. Polskie Sieci Elektroenergetyczne wskazują, że centra danych należą do najszybciej rosnących grup odbiorców energii elektrycznej.

Dlatego przy wyznaczaniu potencjalnych lokalizacji nowych centrów danych PSE bierze pod uwagę m.in. dostęp do odpowiedniej infrastruktury energetycznej i telekomunikacyjnej. Istotna jest również dostępność wykwalifikowanych pracowników.

Inwestorzy potrzebują nie tylko taniego prądu

Energia to jednak tylko jeden z elementów decydujących o atrakcyjności inwestycyjnej kraju. Równie istotne są kadry, transport, jakość usług publicznych oraz stabilne przepisy.

– Potrzebna jest wysoko wykwalifikowana kadra inżynierska, dobrze funkcjonujący system opieki zdrowotnej oraz pracownicy przygotowani do nowych inwestycji. Musimy mieć także nowoczesną infrastrukturę – drogi i koleje umożliwiające szybkie przemieszczanie się. Ważna jest również stabilność warunków prowadzenia działalności. Prawo nie może zmieniać się zbyt często ani znacząco modyfikować warunków funkcjonowania przedsiębiorstw – wymienia przewodniczący Rady Programowej Forum Ekonomicznego.

Firmom przeszkadza nadmiar regulacji

Na bariery regulacyjne zwraca uwagę także Komisja Europejska. Przywołane przez nią dane z EIB Investment Survey 2025 pokazują, że 71 proc. firm działających w Polsce dostrzega bariery dla inwestycji. Za jedną z nich przedsiębiorstwa uważają regulacje dotyczące działalności gospodarczej.

Aż 19 proc. przedsiębiorstw deklaruje, że co najmniej 10 proc. ich pracowników zajmuje się spełnianiem wymogów regulacyjnych. Średnia dla całej Unii Europejskiej wynosi 11 proc.

Komisja wskazuje również na inne problemy, m.in. niedobór kompetencji cyfrowych. Zwraca także uwagę na niewielki udział studentów i absolwentów kierunków STEM, czyli nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki.

Razem region może zaoferować więcej

Zdaniem Zygmunta Berdychowskiego państwa Europy Środkowo-Wschodniej mogą zwiększyć swoją atrakcyjność, jeśli zaczną wspólnie zabiegać o inwestycje. Połączenie potencjału kilku gospodarek oznacza większy rynek, lepszą infrastrukturę i szerszy dostęp do wykwalifikowanych pracowników.

– Rynek liczący 60, 70 czy 80 milionów konsumentów zawsze ma lepszą pozycję przetargową. Jego postulaty będą znacznie poważniej analizowane. Dlatego ważna jest każda forma współpracy, w ramach której wspólnie występujemy wobec inwestorów. Istotne jest także wspólne rozwiązywanie problemów komunikacyjnych, kolejowych i drogowych oraz tworzenie dobrych warunków dla młodzieży, studentów i absolwentów – przekonuje ekspert.

Znaczenie ma również stały dialog między samorządami, przedsiębiorstwami, placówkami ochrony zdrowia, organizacjami pozarządowymi i innymi instytucjami regionu.

Karpacz o nowym porządku w Europie

Współpraca państw regionu oraz przyszła rola Europy Środkowo-Wschodniej w NATO i Unii Europejskiej znajdą się wśród najważniejszych tematów XXXV Forum Ekonomicznego. Wydarzenie odbędzie się 8–10 września 2026 roku w Karpaczu.

Tegoroczna edycja będzie organizowana pod hasłem „Architektura nowego porządku – stabilność w czasach zmian”. Uczestnicy będą rozmawiać m.in. o zmianach w międzynarodowym układzie sił, bezpieczeństwie i współpracy w ramach NATO i UE. Wśród tematów znajdą się również bezpieczeństwo energetyczne, odporność gospodarek, sztuczna inteligencja oraz cyberbezpieczeństwo.

– Przygotowując kolejne edycje Forum Ekonomicznego, zabiegamy o to, aby rozmowa w Karpaczu miała pozytywny wpływ na rozwój współpracy w tej części Europy. Chcemy poszerzać kontakty biznesowe, społeczne i polityczne. Dzięki temu możemy tworzyć nową jakość w relacjach z inwestorami i pokazywać tym, którzy zastanawiają się, gdzie inwestować w Europie, że właśnie nasz region jest najlepszym miejscem – podkreśla Zygmunt Berdychowski.

Organizatorzy spodziewają się ponad 6 tys. uczestników z około 60 krajów. Program obejmuje ponad 500 wydarzeń w ośmiu głównych obszarach tematycznych. Wśród nich znajdą się m.in. gospodarka, polityka międzynarodowa i bezpieczeństwo, AI Forum oraz Forum Cyberbezpieczeństwa. Agencja Newseria jest partnerem medialnym wydarzenia.

Źródło: Newseria