Ustawa o systemach AI – bezpieczny rozwój sztucznej inteligencji w Polsce

Ustawa o systemach AI stworzy podstawy prawne dla kompleksowego wsparcia innowacji w tym obszarze. Nowe przepisy zwiększą bezpieczeństwo użytkowników systemów sztucznej inteligencji oraz zapewnią korzystne warunki wdrażania nowoczesnych technologii w przedsiębiorstwach i instytucjach. Prezydent RP podpisał ustawę, która teraz trafi do Dziennika Ustaw.

Wicepremier, minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski i wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski | źródło: Ministerstwo Cyfryzacji

– To ważny krok w rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce. Nie tylko wsparcie nowych technologii, ale także lepsze zrozumienie i kontrolowanie systemów AI. Dzięki temu przepisy te z jednej strony tworzą dobre warunki rozwoju sztucznej inteligencji, a z drugiej – zwiększają bezpieczeństwo jej użytkowników – powiedział Krzysztof Gawkowski, wicepremier i minister cyfryzacji.

– Podpisana ustawa daje podstawę prawną do uruchomienia piaskownicy regulacyjnej. Rozpoczęły się również prace techniczne, ponieważ piaskownica oznacza z jednej strony możliwość wyłączenia stosowania niektórych przepisów, a z drugiej – stworzenie przyjaznego środowiska, także od strony technicznej – podkreślił wiceminister Dariusz Standerski, który w resorcie cyfryzacji odpowiada za technologie przełomowe.

Ustawa zapewnia stosowanie w Polsce rozwiązań wynikających z unijnego rozporządzenia AI Act w zakresie:

• ustanowienia w całej Unii Europejskiej jednolitych zasad dotyczących systemów inteligencji;
• zapewnienia ochrony praw podstawowych i bezpieczeństwa obywateli przy użytkowaniu systemów AI oraz – co za tym idzie – zwiększenie społecznego zaufania do nowych technologii;
• tworzenia korzystnych warunków rozwoju technologii AI.

Najważniejsze cele nowych przepisów to zapewnienie:

• Bezpieczeństwa użytkowników systemów AI – dzięki temu, że nadzór nad stosowaniem przepisów AI Act oraz ustawy o systemach sztucznej inteligencji będzie sprawować specjalnie powołany organ – Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Obywatele, przedsiębiorcy i instytucje będą mogli zgłaszać do niej skargi dotyczące działania systemów AI.
• Korzystnych warunków rozwoju nowoczesnych technologii – dzięki temu, że przepisy ustawy tworzą ramy prawne funkcjonowania piaskownic regulacyjnych. Ponadto możliwe będzie Polsce wspieranie finansowo przez Ministra Cyfryzacji badań naukowych i prac rozwojowych dotyczących sztucznej inteligencji, a KRiBSI będzie prowadzić działania edukacyjne i informacyjne.

Jednocześnie ustawa zapewnia poszanowanie praw przedsiębiorców, ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa oraz możliwość sądowej kontroli rozstrzygnięć KRiBSI.

Zmiany wprowadzone w toku prac w parlamencie

Zmiany w ustawie o systemach sztucznej inteligencji, wprowadzone w wyniku prac w Sejmie i Senacie RP, sprawiają, że przepisy te w jeszcze większym stopniu odpowiadają na potrzeby obywateli, wprowadzając:

• korzystniejsze warunki dla uczestników piaskownic regulacyjnych: m.in. zapewnienie możliwości korzystania ze wsparcia technologicznego czy wprowadzenie preferencyjnych opłat dla jednostek samorządu terytorialnego;
• usprawnienie prac Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI): m.in. szybsze procedury wydawania przez Komisję opinii indywidualnych;
• rezygnację z działań KRiBSI o charakterze zakazów i nakazów: takich jak wycofanie systemu z rynku lub z użytku czy usunięcie jego elementów;
• zwiększenie transparentności działalności Przewodniczącego KRiBSI i jego Zastępców: poprzez doprecyzowanie przepisów dotyczących obowiązku składania oświadczeń majątkowych;
• zwiększenie ochrony tajemnic prawnie chronionych w ramach postępowań prowadzonych przez KRiBSI: w szczególności tajemnicy przedsiębiorstwa.

Piaskownice regulacyjne

Ustawa o systemach sztucznej inteligencji tworzy ramy prawne funkcjonowania piaskownic regulacyjnych w Polsce. Piaskownica regulacyjna jest rozwiązaniem, które umożliwia przedsiębiorstwu i instytucji testowanie nowych rozwiązań w bezpiecznym i kontrolowanym środowisku, pod nadzorem właściwego organu oraz zgodnie z określonymi wymogami regulacyjnymi. Jesteśmy jednym z pierwszych państw w Europie, które wdraża takie rozwiązania.

– Firmy muszą mieć łatwość w testowaniu rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję w bezpiecznym otoczeniu prawnym. Piaskownice regulacyjne AI, które wprowadzamy, przyspieszą rozwój i wykorzystanie komercyjne tej technologii. Naszym głównym celem jest wspieranie innowacji – przekazał wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski.

Jednocześnie zostanie zapewniony nadzór nad kluczowymi kwestiami bezpieczeństwa i etyki. Polskie przedsiębiorstwa, startupy oraz instytucje badawcze będą rozwijać nowoczesne technologie przy zachowaniu zgodności z wymogami prawa.

Co ważne – mikro-, mali i średni przedsiębiorcy będą mogli uczestniczyć w piaskownicy regulacyjnej nieodpłatnie.

Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) – rola i zakres działania

Ustawa o systemach AI przewiduje utworzenie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI), która będzie nadzorować stosowanie przepisów dotyczących AI w Polsce.

KRiBSI będzie niezależnym organem, obsługiwanym od strony organizacyjnej przez Ministerstwo Cyfryzacji. Pracami Komisji będzie kierował jej przewodniczący, powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na 5 lat.

Jak podkreśla wiceminister Dariusz Standerski, z przepisów ustawy wynika także jasno, że przewodniczący KRiBSI ma zostać powołany w ciągu dwóch miesięcy od wejścia ustawy w życie. W ciągu trzech miesięcy ma natomiast zostać powołana cała Komisja. Oznacza to, że w październiku 2026 r. będzie ogłoszony przewodniczący, a w listopadzie Komisja rozpocznie działalność.

W praktyce KRiBSI będzie np.:

• Rozpatrywać zgłoszone do niej nieprawidłowości działania systemów AI (np. powodowanie zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa, podjęcie błędnej decyzji) i w razie potrzeby reagować na nie.
• Wspierać rozwój ekosystemu AI – poprzez: tworzenie piaskownic regulacyjnych i zarządzanie nimi, działania edukacyjne i informacyjne, wspieranie innowacji i badań naukowych.
• Wydawać opinie indywidualne, dzięki którym przedsiębiorcy i instytucje zyskają pewność co do poprawności rozwiązań, zanim je wdrożą w swoich organizacjach.

Komisja będzie organem kolegialnym, skupiającym przedstawicieli:

• Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów;
• Komisji Nadzoru Finansowego;
• Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;
• Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej.

Takie rozwiązanie pozwoli na skuteczne reagowanie na wyzwania związane z rozwojem sztucznej inteligencji przy jednoczesnym wykorzystaniu najlepszych doświadczeń już istniejących organów regulacyjnych.

Źródło: Ministerstwo Cyfryzacji