Łukasiewicz – ITECH rozpoczyna prace nad Programem Azjatyckim

Instytut Sieci Badawczej Łukasiewicz rozpoczyna prace nad interdyscyplinarnym Programem Azjatyckim, poświęconym współpracy Polski z państwami Azji w wymiarze gospodarczym, naukowym, technologicznym i instytucjonalnym. Faza pilotażowa programu potrwa od września do grudnia 2026 r., a jego pełne uruchomienie planowane jest na 2027 r.

Potrzeba stworzenia programu wynika z wyraźnego przyspieszenia relacji Polski z partnerami azjatyckimi. W ostatnich latach rozwijane były kontakty bilateralne z Indiami, Koreą Południową i Tajwanem, obejmujące m.in. współpracę gospodarczą, inwestycyjną, technologiczną i w obszarze bezpieczeństwa. Rosnąca liczba porozumień, wizyt na szczeblu rządowym oraz wspólnych przedsięwzięć pokazuje, że za deklaracjami politycznymi powinno pójść także trwałe zaplecze analityczne, eksperckie i instytucjonalne, zdolne wspierać dalszy rozwój tych relacji.

Coraz większa rola Azji w światowej gospodarce

Azja odgrywa coraz większą rolę w światowej gospodarce, rozwoju nowych technologii i systemie bezpieczeństwa. Państwa regionu należą do liderów m.in. w obszarze półprzewodników, sztucznej inteligencji, elektromobilności, przemysłu bateryjnego, robotyki, energetyki oraz technologii obronnych. Jednocześnie wypracowały odmienne modele współpracy pomiędzy administracją publiczną, instytucjami naukowymi i biznesem, które mogą stanowić ważny punkt odniesienia w dyskusji o przyszłym modelu rozwoju Polski.

Współpraca ta nie powinna być jednak postrzegana wyłącznie jako możliwość korzystania przez Polskę z azjatyckich doświadczeń i technologii. Polska, której znaczenie gospodarcze, polityczne i związane z bezpieczeństwem w Unii Europejskiej rośnie, może być dla państw Azji atrakcyjnym partnerem badawczym, przemysłowym i technologicznym, a także ważnym punktem dostępu do rynku europejskiego oraz Europy Środkowo-Wschodniej. Program ma zatem służyć budowaniu dwustronnych relacji opartych na wymianie wiedzy, wspólnym rozwijaniu technologii i tworzeniu przedsięwzięć korzystnych zarówno dla Polski, jak i dla partnerów azjatyckich.

Michał Matlak, dyrektor Łukasiewicz – ITECH, omawiający program podczas śniadania prasowego | żródło: Łukasiewicz – ITECH

Tajwan, Korea Południowa i Indie

W pierwszym etapie program skoncentruje się na Tajwanie, Korei Południowej i Indiach. Każdy z tych partnerów reprezentuje odmienny model rozwoju i posiada inne doświadczenia istotne z perspektywy Polski.

Tajwan i Korea Południowa w ciągu kilku dekad przeszły drogę od gospodarek peryferyjnych do globalnych liderów technologicznych. Ich sukces opierał się m.in. na konsekwentnej polityce przemysłowej, wysokich nakładach na badania i rozwój oraz tworzeniu instytucji łączących naukę z gospodarką.

Szczególnie interesująca jest rola takich organizacji jak tajwański Industrial Technology Research Institute czy koreańskie instytuty skupione wokół National Research Council of Science and Technology. Ich działalność obejmuje nie tylko prowadzenie badań, lecz także rozwijanie technologii, wspieranie ich wdrażania i komercjalizacji oraz współpracę z przemysłem.

Indie stanowią odmienny przypadek – to szybko rozwijająca się gospodarka, ważny uczestnik globalnych procesów technologicznych i największa demokracja świata. Państwo rozwija m.in. sektor cyfrowy, przemysł farmaceutyczny, zieloną energetykę oraz własne zdolności technologiczne i produkcyjne.

Dobór tych trzech partnerów nie zamyka programu na inne kraje Azji. Jednym z zadań fazy pilotażowej będzie ocena, czy jego zakres powinien zostać w przyszłości rozszerzony. Chiny pozostaną natomiast istotnym kontekstem analitycznym dla rozumienia przemian zachodzących w regionie oraz ich wpływu na polską i europejską gospodarkę.

Z mikrofonem Penchuan Lu, dyrektorka Taipei Representative Office in Poland. Fot. Agnieszka Kubasik

Trzy wymiary programu

Program Azjatycki będzie rozwijany w trzech wzajemnie powiązanych wymiarach: naukowym, rządowym i technologicznym.

• Wymiar naukowy obejmie analizę modeli działania azjatyckich instytutów badawczych oraz rozwój współpracy między jednostkami naukowymi. Planowane są wspólne badania, seminaria, konferencje, wymiana ekspertów i projekty realizowane z partnerami zagranicznymi.
• Wymiar rządowy skoncentruje się na politykach publicznych wpływających na rozwój strategicznych sektorów. Analizowane będą m.in. instrumenty polityki przemysłowej, regulacje, kontrola eksportu, polityka zamówień publicznych, rozwój kadr oraz mechanizmy wzmacniania odporności gospodarczej.
• Wymiar technologiczny ma prowadzić do wskazania konkretnych obszarów współpracy. Ważnym zadaniem będzie określenie, jakie technologie Polska może rozwijać wspólnie z partnerami azjatyckimi, jakie kompetencje powinna wzmacniać oraz w jakich dziedzinach posiada potencjał atrakcyjny dla zagranicznych instytucji i przedsiębiorstw.

Wśród wstępnie wskazywanych tematów znalazły się m.in. technologie podwójnego zastosowania, energetyka, bezpieczeństwo, materiały krytyczne, sztuczna inteligencja, robotyka, przemysł kosmiczny, półprzewodniki, technologie cyfrowe oraz rozwiązania dla medycyny i przemysłu farmaceutycznego. Ostateczne priorytety zostaną wypracowane wspólnie z partnerami programu.

Śniadanie prasowe w warszawskiej kawiarni Czytelnik | źródło: Łukasiewicz – ITECH

Od analiz do praktycznych rekomendacji

Program ma łączyć działalność badawczą z przygotowywaniem praktycznych rekomendacji dla administracji publicznej, instytucji naukowych i przedsiębiorstw, zgodnie z think-tankową charakterystyką Łukasiewicz – ITECH. Jego rezultatami będą m.in. raporty, policy papers i policy briefs odpowiadające na konkretne potrzeby decydentów.

Istotnym elementem będzie budowanie konsorcjum polskich instytucji zainteresowanych współpracą z Azją. Łukasiewicz – ITECH ma pełnić funkcję koordynatora, łączącego kompetencje instytutów badawczych, uczelni, administracji publicznej i biznesu.

Planowane jest także stworzenie sieci ekspertów współpracujących z programem w formule non-resident fellows. W fazie pilotażowej do udziału mają zostać zaproszone dwie lub trzy osoby, a w pełnej formule programu grupa ta może zostać rozszerzona do sześciu-dziewięciu badaczy i praktyków z Polski oraz państw azjatyckich.

Mapowanie koncepcji

Założenia programu zostały poddane konsultacjom podczas dwóch spotkań eksperckich. 27 lipca 2026 r. w siedzibie Łukasiewicz – ITECH odbyło się spotkanie robocze z udziałem badaczy i analityków zajmujących się Azją. Dzień później w warszawskiej kawiarni „Czytelnik” zorganizowano śniadanie eksperckie, w którym uczestniczyli przedstawiciele ministerstw, instytutów badawczych, biznesu, organizacji gospodarczych, środowiska dyplomatycznego oraz mediów.

Program Azjatycki ma stać się platformą łączącą wiedzę analityczną, kompetencje technologiczne i doświadczenie instytucji publicznych oraz przedsiębiorstw. Jego celem będzie przejście od ogólnych deklaracji dotyczących współpracy międzynarodowej do konkretnych projektów, partnerstw i rekomendacji wspierających rozwój polskiego potencjału innowacyjnego.

Śniadanie eksperckie

Spotkanie rozpoczęło się prezentacją zarysu programu azjatyckiego ITECH, po której odbyła się dyskusja oceniająca z udziałem zaproszonych naukowców, analityków i ekspertów specjalizujących się w sprawach azjatyckich. W ramach prezentacji przedstawione zostały również działania Łukasiewicz – PIAP, ilustrujące jego działalność w Korei Południowej, również w zakresie transferu technologii.

Cztery trendy wydają się uzasadniać pilną potrzebę rozwoju badań uwzględniających kontekst azjatycki. W polskiej polityce zagranicznej można mówić o tak zwanym zwrocie azjatyckim. W okresie od kwietnia do czerwca 2026 roku Polska znacznie pogłębiła swoje stosunki dwustronne z trzema azjatyckimi partnerami.

• Korea Południowa: kwietniowa wizyta premiera Tuska w Seulu (pierwsza wizyta polskiego premiera od dwudziestu siedmiu lat) podniosła partnerstwo do rangi kompleksowego partnerstwa strategicznego, rozszerzając współpracę znacznie poza sprzedaż broni na transfer technologii, łańcuchy dostaw, półprzewodniki, sztuczną inteligencję i przestrzeń kosmiczną.
• Indie: partnerstwo strategiczne po wizycie premiera Modiego w 2024 r., przy czym handel dwustronny osiągnął w 2025 r. wartość 6,36 mld USD, a wzajemna wizyta Tuska przewidywana jest na październik 2026 r.
• Tajwan: pojawiły się zobowiązania przemysłowe, w tym pozycja Polski jako największego nabywcy tajwańskich dronów oraz ogłoszone plany utworzenia parku technologicznego na Dolnym Śląsku.

Zobowiązania państwowe a ich ocena, analiza i obsługa

We wszystkich trzech przypadkach głównym problemem jest to, że zobowiązania na szczeblu państwowym przewyższają zdolności analityczne Polski do ich oceny, obsługi lub rozszerzenia. Ponadto Polska, po trzech i pół dekadach skutecznej strategii „rozwoju przez absorpcję”, poszukuje nowych modeli gospodarczych. W kontekście europejskim są to nierozwiązane na szczeblu unijnym relacje z Chinami, co w najbardziej radykalnych scenariuszach może narazić Polskę na zawirowania gospodarcze. Wydatki Polski na obronność wzrosły z 15,1 mld USD (2,4% PKB) w 2022 r. do około 55 mld USD (4,8%) w 2026 r., co stanowi największe obciążenie w ramach NATO. Właśnie dlatego pojawia się wyzwanie polegające na skutecznym przekształceniu zamówień wojskowych w potencjał przemysłowy i eksportowy. Kapitał zagraniczny, technologie i standardy instytucjonalne są wykorzystywane do granic możliwości, co wskazuje na potrzebę poszukiwania kolejnego modelu rozwoju, w którym wiele gospodarek azjatyckich może służyć jako inspirujące przykłady.

Z gospodarek peryferyjnych do liderów technologicznych

Korea Południowa i Tajwan stanowią inspirujące przykłady modelu rozwoju, ponieważ w ciągu zaledwie jednego pokolenia przekształciły się z gospodarek peryferyjnych w liderów technologicznych. Oba kraje pokazują, w jaki sposób przemyślana polityka przemysłowa, stałe inwestycje w badania i rozwój oraz wspieranie przedsiębiorstw konkurencyjnych na skalę globalną w strategicznych sektorach — półprzewodnikach, elektronice i zaawansowanej produkcji — mogą przekształcić zależność od czynników zewnętrznych w prawdziwą suwerenność technologiczną. Z drugiej strony Indie są największą demokracją na świecie i partnerem, z którym Unia Europejska ma w najbliższej przyszłości wprowadzić w życie znaczącą umowę o wolnym handlu. Stanowią one sam w sobie pouczający przykład, łącząc ambitne inwestycje w zieloną energię z zdecydowanym dążeniem do suwerenności technologicznej.

Działania zaplanowane przez Łukasiewicz – ITECH

Lista zaplanowanych działań obejmuje cykl konferencji – rozpoczynający się w Warszawie 9 października 2026 r., a następnie odbywający się na przemian w krajach partnerskich – uzupełniony seminariami internetowymi. System ekspertów zewnętrznych zgromadzi czołowe osobistości azjatyckie, europejskich naukowców w średnim wieku oraz praktyków. Dyskusja może dotyczyć między innymi następujących praktycznych kwestii:

• Jakie polskie instytucje i osoby powinny dołączyć do konsorcjum, zwłaszcza w celu wypełnienia luk w wiedzy, których jesteśmy świadomi?
• Do których partnerów należy się zwrócić w trzech krajach docelowych?

Współpraca z Tajwanem jest najbardziej zaawansowana dzięki umowom Instytutu Łukasiewicza z Industrial Technology Research Institute, Taiwan Semiconductor Research Institute, Academia Sinica i innymi podmiotami. Relacje z Koreą i Indiami – których odpowiednikami są Narodowa Rada Badań Naukowych i Technologicznych oraz Rada Badań Naukowych i Przemysłowych – w dużej mierze dopiero trzeba zbudować.

Właśnie ze względu na tak zróżnicowany charakter tych możliwości program ma na celu zidentyfikowanie konkretnych obszarów analizy opartych na pojawiających się możliwościach oraz lukach w wiedzy, z którymi borykają się obecnie polscy decydenci w zakresie zrozumienia Azji.